Skip to main content

Parkovi – dragocene gradske površine

27 Aug 2023

Parkovi – dragocene gradske površine

U ovim letnjim danima, idealan beg od gradske vrućine su zelene površine. Park je prijatno mesto za šetnju, odmor, druženje.

Da li ste nekad razmišljali o parku kao o uređenoj celini sa mnoštvo različitih sadržaja?

Lokacija na kojoj je zastupljeno zelenilo naziva se zelena površina.

Zelena površina se kategoriše u nekoliko grupa prema različitim kriterijumima kao što je to funkcija, veličina, prema sadržajima koji su zastupljeni, broj ljudi koji koristi određeni zeleni prostor, mesta gde je locirana određena zelena površina u naseljenom mestu, broj stanovnika koji ima naseljeno mesto i druge karakteristike.

Tako da je često forma koja se naziva gradskim parkom u jednom gradu, u drugom gradu je to skver.

Da bi neka zelena površina postala park, skver, nacionalni park, bulevar ili nešto drugo mora da ispunjava određene kriterijume, iako u praksi često nije potpuno prema definisanim kriterijumima.

Parkovi su zelene površine koje se održavaju. Kategorišu se u grupu opšte namene, i predstavljaju deo grada ili naselja. Uglavnom, današnji parkovi su ranije bili delovi velikih dvoraca, veleposedničkih kuća, šume na obodu grada ili pored reka, pa su kasnije, spontano, kako su se naselja razvijala, postali zelene površine koje mogu da koriste svi stanovnici. U novije vreme, sa urbanističkim planovima se takođe planiraju zalene površine/parkovi, tako da parkovi nastaju i planski prema potrebama naselja.

U gradovima, gde je veći udeo betona i najmanja zelena površina je bitna. Parkovi zbog veće zastupljenosti zelenila imaju veliku ulogu u gradu. Parkovi u gradovima su izvori čistog vazduha, prijatne temperature kako preko leta tako i preko zime, buka je manja, a prašina svedena na minimum.

Parkovi u gradovima su mesta za odmor, šetnju, sport, igru, rekreaciju. Sastavljeni su od različitog biljnog materijala kao što je to listopadno i četinarsko drveće, šiblje, trave, pokrivači tla, perene, jedno i dvogodišnje cveće.

Zatim sastavni deo su i vrtno-arhitektonski elementi kao što su to stepenice, rampe, ograde, zidovi, česme, pergole, klupe, žardinjere i druga vrsta mobilijara.

Kada govorimo o parkovima, jednoj od značajnih zelenih površina u gradovima, možemo da definišemo/objasnimo osnovnu podelu parkova –  a to su, centralni gradski parkovi i gradski parkovi.

Pogled sa mosta Slobode – Kamenički park:  https://ilovenovisad.com/vodic/parkovi/kamenicki-park/

Centralni gradski parkovi [1] su površine veće od 25 ha, smeštene u centralnom delu grada i zastupljeni su u gradovima koji imaju više od 100.000 stanovnika. Takođe postoje gradovi koji uopšte nemaju centralni gradski park jer je dobar raspored gradskih parkova, manja površina grada ili manji broj stanovnika. U glavnom centralni gradski parkovi su nastajali spontano, retko kad će se desiti u novije vreme da se na građevinskom zemljištu izdvoji velika površina za gradnju parka enormne površine. Naprimer centralni gradski parkovi su Central park u Njujorku (~300 ha), Hajd park u Londonu (~142 ha), takođe tu može da se ubroji i Kalemegdan u Beogradu (~50 ha), ali i Kamenički park u Novom Sadu (33 ha).

Upoređivanjem naprimer Central parka u Njujorku i Kameničkog parka u Novom Sadu, možemo zaključiti da se po površini koju zauzimaju ubrajaju u centralne gradske parkove. Što se tiče broja korisnika Central park koristi mnogo veći broj ljudi jer se i nalazi u mnogo većem gradu, za razliku od Kameničkog parka, tako samim tim ima i veći broj sadražaja i vrtno-arhitektonskih elemenata.

Kamenički park je park koji je prvo bio deo dvorca porodice Marcibanji i Karačonji, da bi kasnije postao park za sve korisnike i dobio zaštitu kao značajno prirodno dobro. Osim velikog broja drveća, koje zauzima dve trečine parka, park se odlikuje i time da je zadržao prvobitan izgled sa centralnom travnatom površinom.

Gradski parkovi su površine od 5 do 25 ha [2]. Imaju istu funkciju kao i centralni parkovi, jedino što su manji i samim tim imaju manje različitih sadržaja. Pravilnim rasporedom gradskh parkova u naselju i odabirom biljnog materijala može da se postigne dobar efekat kad govorimo o zagađenju, temperaturi, nivou buke.

Podizanje gradskih parkova se uglavnom unapred planira, dok spontano mogu da nastanu ako se ruše neki blokovi, zgrade, zatvaraju ulice što je jako retko u našim gradskim sredinama.

Tako naprimer grad Novi Sad ima nekoliko gradskih parkova: Dunavski park (4 ha, iako po površini je manji, ipak na osnovu drugih karakteristika je svrstan u park.  Futoški park (8 ha, koji je prvobitno nastao kao deo Jodne banje), Limanski park (12,9 ha, je planski građen, odnosno kad se gradio deo grada-Liman) i Železnički park (1500 m2 slično kao i Dunavski park, prema površini koju zauzima ne može da se kaže da je to park, međutim prema drugim karakteristikama je park – zastupljenost vrtno-arhitektonskih elemenata i pratećih sadržaja).

Novi Sad je nedavno dobio još jedan novi park koji se nalazi između Novog naselja i Detelinare.

Park je planski rađen i zauzima površinu od oko 3,5 ha [3]. U njemu je posađeno više od 9.000 komada perena i sezonskog cveća, više od 1.000 komada šiblja, travnata površina zauzima nešto manje od 27.000 m2 i posađeno je oko 600 stabala lišćarskog i četinarskog drveća koje čeka de vremenom taj park zablista i postane pravo mesto za ljubitelje prirode [4].

Površinski mnogo manja zelena površina, koja takođe može da bude mesto za kratak odmor, više za predah je skver [5]. Po nekim podelama, površina skvera je manja od 5 ha. Skver je zelena površina koja je ograničena sa svih strana ulicom, odnosno pešačkom i/ili kolovoznom/biciklističkom trakom. Ona ima za cilj da reguliše saobraćaj, da razdvaja trake. Odnosno to je ona površina koja je nastala prilikom gradnje kolovoznih traka, pa radi lakšeg manevrisanja sa automobilom, kolovozne trake su se projektovale tako da je automobilu što lakše da skrene, da se prestroji na što bezbedniji način, pa je često ostao tako reći oštar ugao, prazna površina-skver.

Zelenilo koje je zastupljeno na skverovima treba da je nisko, radi što bolje vidljivosti, lako za odražavnje i otporno na uslove zagađenja. Novi Sad ima dosta skverova, možemo reći mini oaze zelenila u gustom saobraćaju. Skverovi nemaju veliku sanitarnu ulogu, već više dekorativnu. Naprimer skverovi su sa desne i leve strane mosta Duga (novosadska strana). Slični skverovi odnosno trouglovi se nalazi i u centru grada na raskrsnici sa ulicom Žarka Zrenjanina-Modena-Bulevar Mihajla Pupina, zatim skver koji se nalazi u ulici Pavla Papa prema Bulevaru oslobođenja. Skver na kome se može i odmarati jer ima nekoliko klupa se nalazi između ulica Petra Drapšina i Bulevara oslobođenja.

Vratimo se na temu centralnih gradskih parkova i gradskih parkova jer je važno je da naglasimo: pošto je njihova površina velika, postoje različiti sadržaji i elementi koji upotpunjuju osnovnu funkciju. A to su: igrališta, sportski tereni, toaleti, restorani, kiosci, staze, vodene površine, klupe, stolovi, travnate površine za odmor, prostor za igru za decu, vidikovci, saletle, prostor za kulturna dešavanja, prostor za kućne ljubimce i druge sadržaje koji tu površinu karakterišu da je park iako prema standardima i podelama površinski se ne uklapa u klasifikaciju.

Takođe parkovi treba da imaju javne toalete i izvor pijaće vode koja je dostupna svima. Parkovi mogu da imaju i restorane, poštu, ambulantu, obezbeđenje a sam razmeštaj zavisi od mesta gde se najviše koristi taj sadržaj. Tako naprimer toalet će se ugraditi na nekoliko mesta u parku (zavisi od površine parka), restoran se savetuje da bude negde blizu izlaza kako bi ga koristili i ljudi koji ne zalaze u park. Mesto za odmor i sportski tereni treba da budu međusobno odvojeni zbog galame koja nastaje na terenu, a deo za igru sa decom treba da bude na bezbednom mestu u parku (dalje od vodene površine, bodljikavog rastinja).

U parkovima se često postavljaju i spomenici, zatim skulpture, koji treba da budu vidljivi i za one koji prolaze pored parka ali i na mestima gde je nešto veća buka ili zagađenje od spoljašnjeg saobraćaja, jer se na tim mestima konzumenti parkova ne zadržavaju dugo.

Futoški park:   https://www.dnevnik.rs/ekonomija/naslovi/turizam-kod-kuce-futoski-park-omileno-mesto-dece-i-vlasnika-pasa-23-08-2020

Parkovi moraju da imaju funkcionalan ulaz (stepenice, rampe) i univerzalan dizajn. Mobilijar treba da je napravljen od izdžljiovog i prijatnog materijala, a zbog bezbednosti treba da je osvetljen svaki deo parka. U nekim gradovima zbog bezbednosti korisnika, ali takođe i zbog zaštite zelenila, životinja i mobilijara od uništavanja parkovi se preko noći zatvaraju odnosno imaju svoje radno vreme, a negde se ulaz u park naplaćuje. Staze bi trebale da budu napravljne od izdržljivog materijala, a iako se čini da se u parku ne možemo izgubiti, neophodno je postaviti informativne table (putokazi, imena biljaka/životnja koja tu žive).

Kao i ostali gradovi, tako se i Novi Sad brzo širi. Migracije stanovništva su velike čak i na dnevnom nivou, stoga je gradu potrebno što više kvalitetnih zelenih površina. Novi Sad je nakad bio prepoznatljiv po zelenilu, međutim neplanskim proširenjem i urbanizacijom krajem XX veka narušena je prostorna organizacija koja nije pratila mrežu zelenila. Prema Strategiji razvoja sistema zelenih prostora GNS 2015-2030 grad bi trebao do kraja sprovođenja strategije da postane održivi ‚“zeleni grad” , sa mrežom visokokvalitetnih i atraktivnih zelenih prostora, koji će doprineti dobrobiti i zdravlju svih građana i posetilaca, uz očuvanje životne sredine i biodiverziteta [6].

Grad Novi Sad ima u planu podizanje novih parkovskih površina odnosno preuređenje nekoliko zelenih površina u gradu koje će biti namenjene za veći broj korisnika. Tako da zelena površina pored Spensa veličine nešto više od 1 ha postaje mesto za odmor, zatim se uređuje Univerzitetski park površine više od 5 ha. Sentandrejski park je već u procesu izgradnje, a umesto gradnje objekta, grad je odlučio da na Limanu u ulici Narodnog fronta bude zelena površina za odmor [7].

Nadamo se da će grad više posvetiti pažnje  postojećim zelenim površinama, a jednako smatramo važnim stvaranje novih potencijalnih lokacija za što kvalitetnije zelene površine (jer strategija je smernica).

Posebno je važno da i kao korisnici prostora više obraćamo pažnju i vodimo brigu o zelenim površinama u svom neposrednom komšiluku. …  u kom parku ćete se vi danas odmarati?

 

Na sledećem sajtu možete pogledati mapu zelenila grada Novog Sada >>> https://gis.zelenilo.com/Map

Autor teksta:  ArhInGreen blog tim

Urednik bloga: Nataša Komljenović dipl.inž.arh. 

 

Izvori:

[1] N. Anastasijević: Podizanje i negovanje zelenih površina, Beograd, 2002.

[2] N. Anastasijević: Podizanje i negovanje zelenih površina, Beograd, 2002.

[3] https://www.021.rs/story/Novi-Sad/Vesti/168363/FOTO-Park-na-Novom-naselju-mozda-postane-najatraktivniji-u-gradu.html

[4] https://www.021.rs/story/Novi-Sad/Vesti/290693/FOTO-VIDEO-Otvoren-park-na-Novom-naselju-najavljena-gradnja-Central-parka-kod-stare-Ranzirne.html

[5] N. Anastasijević: Podizanje i negovanje zelenih površina, Beograd, 2002.g

[6]http://www.novisadinvest.rs/sites/default/files/dokumenti/Strategija%20razvoja%20sistema%20zelenih%20prostora%20GNS%202015-2030.pdf

[7] https://nsuzivo.rs/naslovna-vest/cetiri-potpuno-nova-parka-u-novom-sadu-park-kod-spensa-univerzitetski-sentandrejski-i-park-na-limanu-4-uskoro-postaju-nova-pluca-grada-foto

 

 

About Nataša Komljenović

Osnivač i vlasnik agencije za projektovanje i inženjering ArhInGreen iz Novog Sada. Član je Inženjerske Komore Srbije od 2005.godine. Od 2013. godine je licencirani inženjer za energetsku efikasnost i prati permanentnu obuku Inženjerske Komore Srbije u oblasti energetske efikasnosti.

Related Posts

Zašto i kako graditi niskoenergetske kuće

Zašto se odlučiti za koncept niskoenergetske kuće Pitanje energetske efikasnosti objekata poslednjih godina postalo je...

Plavo zeleni san

Klimatske promene, ekstremne vremenske prilike postaju sve učestalije u gradovima širom sveta. Ovakvi uslovi postaju...

Razvoj kuće kroz vreme

Kako smo se u prethodnom blog tekstu osvrnuli na prelazne oblike u individualnom stanovanju, a...

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*