Kako smo pomenuli u prethodnom blog tekstu, pored osnovne podele, na stanovanje u jednoporodičnoj kući i višeporodičnoj zgradi, postoji niz prelaznih oblika, u kojima se istovremeno smanjuju i povećavaju faktori individualnog i kolektivnog. Ovoga puta govorimo o prelaznim oblicima u individualnom/jednoporodičnom stanovanju.
Jednoporodično stanovanje uglavnom vezujemo za stanovanje u kućama, i to najčešće za stanovanje u slobodnostojećim kućama. Razlog zašto je to tako verovatno leži u činjenici da je stanovanje u slobodnostojećoj kući jedinstven primer u graditeljstvu gde se jedna grupa korisnika (jedna porodica) identifikuje i poistovećuje sa jednim prostornim sklopom tj. jednom kućom. Kao takva ona se smatra idealom jednoporodičnog stanovanja.
Međutim, tipologiju jednoporodičnih kuća, pored slobodnostojeće kuće, čine i dvojna kuća, kuća u nizu, atrijumska i terasasta (kaskadna) kuća. Tipologija jednoporodičnih kuća nastala je na osnovu parametara urbaniteta (gradotvornosti) i parametra oblika (forme) objekta. Na osnovu toga da li i u kolikoj meri jedan tip kuće može da formira urbani ambijent i na osnovu forme i oblika objekta u prostornom smislu nastala je pomenuta podela.
Na osnovu toga kako se objekti grupišu u prostoru, pomenutih pet tipova kuća možemo svrstati u tri grupe: tačkasti, linijski i mrežesti sistem grupisanja. Tačkasti sistem grupisanja formiraju slobodnostojeće kuće i dvojne kuće; linijski sistem formiraju kuće u nizu, dok mrežasti sistem grupisanja formiraju atrijumske i terasaste kuće.
Od pomenutih pet tipova kuća, za naše područje, karakteristične su slobodnostojeće, dvojne i kuće u nizu. Ostale dve tipologije gotovo i da nisu zastupljene, pa nam nisu toliko ni bliske. Na primer, za formiranje terasatih kuća presudnu ulogu ima morfologija tla. Da bi bilo osnova da se kuće formiraju kaskadno, teren treba da ima nagib od minimum 10%. Još jedna karakteristika terasasatih kuća jeste da su uglavnom dobro uklopljene u okolnu prirodu i tako čine jedinstvenu sliku pejzaža.
Načini grupisanja tipologije kuća, skica arh. i prof. Darka Marušića (dorada autor)
Sa druge strane, atrijumske kuće su karakteristične za nordijske zemlje, u kojima su nastala čitava naselja atrijumskih kuća. Želja da se grupisanjem jednoporodičnih kuća ostvari gustina stanovanja karakteristična za višepordočino i višespratno stanovanje uzrokovala je pojavu atrijumskih i poluatrijumskih kuća. Izvorno ove kuće vode poreklo još iz antičkog perioda, gde su atrijumske kuće sa unutrašnjim dvorištem bile najzastupljenije.
Primer terasastih kuća, stambeni kompleks Rokko, grad Kobo, Japan (1978-1993), arhitekta Tadao Ando
I pored toga što atrijumska kuća nudi visok nivo komfora u smislu privatnosti, jer su sve prostorije otvorene ka unutrašnjem dvorištu, i kvalitetu života, atrijumski tip kuće nam široku primenu u praksi. Način grupisanja atrijumskih i poluatrijumskih kuća podseća na tepih u pačvork (patchwork) stilu pa se mrežesti sistem grupisanja često naziva i “tepih” sistem.
Naselje poluatrijumskih kuća izgrađeno 1967., Lilomarka (Lillomarka), Oslo, Norveška
Izgled unutrašnjeg dvorišta poluatrijumske kuće, Lilomarka (Lillomarka), Oslo, Norveška
Kuću možemo sagledati na više nivoa, pa pored osnovne tipološke podele, ona može da se posmatra kao skup funkcionalnih celina. Svaku kuću čine određene funkcionalne celine koje definišu organizaciju prostora, unutrašnjeg prostora same kuće. Osnovne funkcionalne zone svake kuće su: ulazna zona, zona domaćinstva, zona dnevnih aktivnosti i zona odmora i higijene.
Ulaznu zonu čine sam ulaz u kuću i ulazni hodnik; zonu domaćinstva čine prostorije za pripremu hrane, dakle kuhinja, trpezarija i ostava; zonu dnevnih aktivnosti čine dnevni boravak, radna soba, terasa i/ili balkon; dok zonu odmora i higijene čine spavaće sobe i kupatilo. Kuće koje su prostorno organizovane na više spratova uglavnom imaju grupisanje određenih zona po etažama, pa je tako zona odmora i higijene obično smeštena na spratu, dok su ostale zone na nižoj etaži.
Šematski prikaz funkcionalnih zona slobodnostojeće kuće(prizemlje i sprat), skica arh. i prof. Darko Marušića (dorada autora)
Na osnovu analize tipologije kuće može se zaključiti da u odnosu na parametar urbaniteta (gradotvornosti) i parametar forme, slobodnostojeća porodična kuća nema uslova da formira urbani ambijent. Dok sa druge strane ima slobodno orjentisane sve četriri, tačnije svih pet fasada (uključujući i krov), što joj daje najveću fleksibilnost u organizaciji prostora kuće i tako korisniku može da pruži najveći nivo komfora.
Idući od slobodnostojeće kuće do terasaste kuće pojačava se gradotvornost kuće koja može da stvori urbani ambijent jer sve više podeseća na stambenu zgradu. Dok sa druge strane smanjuje se broj slobodno orjentisanih strana fasade, povećava se spratnost i sami tim ograničava se mogućnost oblikovanja unutrašnjeg prostora kuće. Uprkos tome, u odnosu na višeporodične stambene zgrade, se još uvek zadržava izvesna doza individualnog.
Autori teksta: Jelena Nikoletić, mast.inž.arh.
Urednik bloga: Nataša Komljenović dipl.inž.arh.
