Skip to main content

Kolektivno / višeporodično stanovanje

15 Jun 2020

Kolektivno / višeporodično stanovanje

U jednom od naših prethodnih blog tekstova govorili smo o individalnom i kolektivnom stanovanju bazirajući se prvenstveno na individualno – jednoporodično stanovanje. Ovog puta akcenat je stavljen na kolektivnom  na osnovnu tipologiju višeporodičnih stambenih objekata.

Za razliku od individualnog, kolektivno stanovanje vezujemo za život u zgradama, tačnije u stanovima gde se svaki korisnik poistovećuje sa stanom kao svojim  životnim prostorom, ali ne i sa čitavim objektom, kao što je slučaj sa životom u kući. Taj osećaj pripadnosti je jedan od dominantnijih razlika između individualnog i kolektivnog.

Postoji više parametara na osnovu kojih možemo grupisati stambene zgrade u određene kategorije. Tako na osnovu konteksta sredine u kojoj se nalaze, delimo ih na zgrade u predgrađu i one u gradskim centrima. Stambenu gradnju u predgrađima karakteriše niži stepen urbaniteta i ono što je vrlo zanimljivo jeste da su i prizemlja objekata u funkciji stanovanja. Sa druge strane, stambene zgrade u značajnijim gradskim centrima karakteriše visok stepen urbaniteta i sadržaji u prizemnim etažama koji su isključivo javne namene (lokali, prodavnice, kafei, restorani i slično).

Tipologija sklopova stambenih objekata – skica arh. i prof. Darka Marušića (dorada autora)

Imajući u vidu da je stambeni fond najveći u smislu arhitektonsko-građevinskih objekata, ne čudi pojava velike raznolikosti višeporodičnih zgrada po pitanju oblika, forme, organizacije, konstrukcije, materijalizacije, konteksta, vremena nastanka itd. U želji da se pomenuta raznolikost i ogroman broj objekata svede na minimalni broj tipova napravljena je osnovna podela bazirana na tipologiji sklopova zgrade.

Na osnovu tipologije sklopa stambenih zgrada definisane su tri grupe u koje ih možemo razvrstati: tačkasti, linijski i dvolinijski tipovi sklopova.  Tačkasti sistem sklopa formiraju kule i urbane vile; linijski formiraju jednotrakt i podtipovi – galerijski, koridorski i ugaoni sklop, dok dvolinijski sklop formira dvotrakt. Sve pomenute kategorije višeporodičnih zgrada možemo posmatrati kroz niz parametara: vremenu nastanka, nivou urbaniteta, karakteru prirodnih uslova, funkciji i formi, kao i na osnovu vlasništva.

Stambene kule u bloku 23, Novi Beograd

Kule i urbane vile su slobodnostojeći objekti na parceli ili blokovskoj površini, kod kojih je komunikaciono jezgro (stepenište, zajednički hodnik i lift) smešteno u središte objekta, dok su stambene jedinice organizovane okolo, orjentisane na jednu ili više fasada. Kule su objekti veće spratnosti (preko šest etaža) sa minimum 6-8 stanova, dok su urbane vile niže spratnosti (do četiri etaže) sa 2-4 prostranije stambene jedinice po etaži. Ekspanzija kula (solitera)  vezana je za nagli razvoj gradova u drugoj polovini 19. veka, ali takođe i za industrijski razvoj jer je pojava i upotreba čelika i armiranog betona doprinela razvoju višespratnica.

Još jedan pronalazak uticao je da se pospeši gradnja stambenih kula, a to je izum lifta 1853. godine u SAD-u. Soliteri su karakteristični za preiod Moderne (prva polovina 20. veka), dok pojavu urbane vile vezujemo za Postmoderni period (80-te godine 20. veka). Kule i urbene vile zbog svoje forme i volumena, stvaraju diskontinuitet urbene matrice i nisu gradotvorni elementi, te su karakteristične za periferne delove grada. Prednosti tačkastog tipa sklopa jeste dobra insolacija i mogućnost orjentacije na sve četiri strane za razliku od ugrađenih objekata u nizu.

U odnosu na to kako je ostvarena veza između glavne komunikacije i stambenih jedinica linijski sklop – jednotrakt delimo na galerijski, koridorski i ugaoni tip objekta. Galerijijski i koridosrki tipovi su sličnog oblika – pravougaonog, sa različitim dubinama od kojih je galerijski plići, a koridorski dublji.  Ugaoni tip objekta je u obliku latiničnog slova “L” i ugrađen sa bočnih strana.  Linijskom tipu pripadaju najzastupljeniji objekti stambene gradnje, kao najčešće primenjivani.

U odnosu na parametar vremena, objekti linijskog tipa vezuju se za periode premoderne, Moderne i Postmoderne, a razlika je vidljiva u organizaciji urbanog bloka. U periodu Moderne objekti su mahom slobodnostojeći, dok su u vremenu pre i posle Moderne objekti uglavnom ugrađeni, čineći tako kontinuitet urbene matrice. Zbog svoje forme i organizacije ne čudi činjenica da tradicionalni tip urbanog bloka najčešće formiraju ugaoni objekti i jednotrakt (objekat pravougaonog oblika), kao glavni nosioci formiranja gradskih ulica.

 

Primer jednotrakta sa interpolacijom, Pariska 14, Beograd

U težnji da komunikacijsko jezgro zgrade bude direktno osvetljeno i da se sekundarni sadržaji u stanu takođe, na neki način osvetle i ventilišu, nastao je dvolinijski tip sklopa, tačnije dvotrakt. Njega možemo razumeti kao skup dva paralelno postavljena linijska sklopa sa stepenišnim prostor koje ih povezuje, tako da se između formiraju atrijumski prostori.

Pojava ovakvog objekata nastala je kao posledica težnje da se građevinsko zemljište maksimalno iskoristi i obeležilo je tzv. “arhitekturu profita” usled naglog rasta gradova. Dvotrakt, kao i prethodna grupa stambenih objekata, ima potencijal gradotvornosti, a orjentacijom primarnih sadržaja (soba i dnevnog boravka) ka glavnim fasadama stvara se ujednačena ritmika otvora, karakteristična za gradske, urbane sredine.

 

Primeri dvolinijskog sklopa-dvotrakta, Bulevar oslobođenja, Novi Sad

U odnosu na jednoporodično, višeporodično stanovanje podrazumeva život u kolektivu, gde se jedna grupa korisnika npr. jedna porodica poistovećuje sa svojim životnim prostorom – stanom, dok je on samo jedna “kockica” u čitavom sklopu objekta.

Što je stambena zgrada većeg gabarita i spratnosti, posledično dolazi do repeticije jednakih ili sličnih stambenih struktura, pa tako i do sve većeg poništavanja individualnog. Manji stambeni objekti, pogotovo urbane vile, zadržale su najveći stepen individualnosti u odnosu na sve pomenute tipove objekata, a opet i izvesnu dozu kolektivnog i urbanog.

 

Autor  teksta:  Jelena Nikoletić, mast.inž.arh. 

Urednik bloga: Nataša Komljenović dipl.inž.arh.

 

Nataša Komljenović

About Nataša Komljenović

Osnivač i vlasnik agencije za projektovanje i inženjering ArhInGreen iz Novog Sada. Član je Inženjerske Komore Srbije od 2005.godine. Od 2013. godine je licencirani inženjer za energetsku efikasnost i prati permanentnu obuku Inženjerske Komore Srbije u oblasti energetske efikasnosti.

Related Posts

Krovna kućica-više prirodnog svetla

Zašto nam je potrebno više dnevnog svetla Koliki je značaj korišćenja potencijala dnevne svetlosti ide...

Vodeni elementi u prostoru 2/2

Temu vezanu za vodu kao arhitektonsko-dekorativni element započeli smo u prethodnom blog tekstu. Postavljanje vodenih...

Land art – zemljana umetnost 2/3

Land art je savremena umetnost koja se pojavila šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka i...

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*